Szczegółowa treść

Hydrolizat chrząstki coraz częściej pojawia się w suplementach przeznaczonych dla osób aktywnych, seniorów i osób odczuwających dyskomfort stawów. Jego popularność wynika przede wszystkim z zawartości składników naturalnie występujących w tkance chrzęstnej, takich jak peptydy kolagenowe, kolagen typu II, siarczan chondroityny czy – w zależności od surowca – kwas hialuronowy.

Czy jednak oznacza to, że przyjmowanie hydrolizatu chrząstki rzeczywiście poprawia kondycję stawów? Badania są obiecujące, ale wymagają właściwej interpretacji.

Czym właściwie jest hydrolizat chrząstki?

Hydrolizat powstaje w procesie hydrolizy, podczas którego duże cząsteczki białek obecnych w chrząstce są rozkładane na mniejsze fragmenty, przede wszystkim peptydy i aminokwasy. Z punktu widzenia suplementacji ma to znaczenie, ponieważ białka nie są wchłaniane w przewodzie pokarmowym w niezmienionej postaci. Proces hydrolizy pozwala uzyskać mniejsze cząsteczki, które następnie ulegają dalszemu trawieniu i mogą zostać wykorzystane przez organizm.

Trzeba jednak odróżnić kilka pojęć: hydrolizat chrząstki, hydrolizat kolagenu oraz niezdenaturowany kolagen typu II nie są tym samym produktem. Hydrolizat chrząstki może zawierać mieszaninę związków pochodzących z tkanki chrzęstnej, natomiast hydrolizowany kolagen składa się przede wszystkim z peptydów kolagenowych. Niezdenaturowany kolagen typu II zachowuje natomiast swoją strukturę przestrzenną i jest badany w znacznie niższych dawkach oraz w innym mechanizmie działania. Dlatego wyników badań jednego rodzaju preparatu nie należy automatycznie przenosić na wszystkie suplementy „na stawy”.

Co pokazują badania kliniczne?

Jedno z randomizowanych, podwójnie zaślepionych badań kontrolowanych placebo objęło 80 osób z chorobą zwyrodnieniową kolana lub biodra. Uczestnicy otrzymywali przez 70 dni 2 g hydrolizowanego ekstraktu z chrząstki mostka kurczaka lub placebo. W grupie suplementowanej stwierdzono większą poprawę w zakresie bólu, wyniku WOMAC oraz wykonywania codziennych aktywności. Preparat był jednocześnie dobrze tolerowany. (PubMed) Podobne wyniki uzyskano w badaniu osób w wieku 40–65 lat, które doświadczały dyskomfortu stawowego, lecz nie miały poważnych chorób współistniejących. Po 8 tygodniach przyjmowania hydrolizowanego kolagenu typu II obserwowano poprawę przede wszystkim w zakresie sztywności, sprawności fizycznej oraz ogólnego wyniku WOMAC w porównaniu z placebo. (PubMed) W badaniu z 2023 roku 160 osób z chorobą zwyrodnieniową kolana przyjmowało m.in. hydrolizowany kolagen typu II przez 24 tygodnie i wykonywało trening oporowy. Po 14 dniach w grupie HC-II wykazano większą redukcję bólu niż w grupie placebo, choć po 24 tygodniach poprawa wyniku WOMAC występowała również w innych grupach. Autorzy podkreślili potrzebę dalszych badań na większych populacjach. (PubMed)

Co mówią metaanalizy?

Jeszcze ważniejsze od pojedynczych badań są metaanalizy, czyli opracowania łączące wyniki wielu randomizowanych badań klinicznych. Metaanaliza z 2024 roku obejmująca 35 randomizowanych badań i 3165 pacjentów wykazała, że różne pochodne kolagenu dawały niewielki do umiarkowanego efekt w zakresie zmniejszenia bólu oraz poprawy funkcji stawów u osób z chorobą zwyrodnieniową. Autorzy ocenili pewność dowodów jako umiarkowaną dla bólu i wysoką dla funkcji, a częstość działań niepożądanych nie była większa niż w grupach kontrolnych. (PubMed) Inna metaanaliza z 2024 roku obejmująca 11 badań randomizowanych i 870 uczestników również wykazała poprawę bólu oraz funkcji kolana na korzyść suplementacji preparatami kolagenowymi. Jednocześnie pomiędzy badaniami występowała znaczna różnorodność, co oznacza, że nie wszystkie preparaty, dawki i populacje można traktować jednakowo. (PubMed)

W praktyce najuczciwiej można więc powiedzieć: preparaty zawierające hydrolizowane pochodne kolagenu i chrząstki mają pewne potwierdzenie kliniczne w zakresie poprawy objawów stawowych, ale nie oznacza to odbudowania zniszczonej chrząstki ani wyleczenia choroby zwyrodnieniowej.

Czy hydrolizat chrząstki „odbudowuje” stawy?

To jedno z najczęstszych uproszczeń marketingowych. Na podstawie obecnych badań nie można uczciwie stwierdzić, że doustny hydrolizat chrząstki odbudowuje uszkodzoną chrząstkę stawową u człowieka. Badania laboratoryjne sugerują, że określone peptydy kolagenowe mogą wpływać na komórki chrząstki i metabolizm macierzy zewnątrzkomórkowej, ale przełożenie tych mechanizmów na regenerację dużych ubytków chrząstki u człowieka nie zostało jednoznacznie wykazane. Znacznie lepiej udokumentowany jest wpływ na odczuwany ból, sztywność i funkcjonowanie stawów.

Jak długo trzeba stosować?

Badania kliniczne dotyczące hydrolizatów mają najczęściej długość od kilku tygodni do kilku miesięcy. W niektórych badaniach różnice obserwowano już po kilku tygodniach, ale w innych suplementację prowadzono 8, 12 lub nawet 24 tygodnie. Przykładowo klasyczne badanie z udziałem 250 osób z chorobą zwyrodnieniową kolana oceniało działanie 10 g hydrolizatu kolagenu dziennie przez 6 miesięcy i wykazało poprawę komfortu stawu oraz bólu. (PubMed) Nie należy więc oceniać preparatu po kilku dniach stosowania.

Dla kogo może być interesującym rozwiązaniem?

Hydrolizat chrząstki może zainteresować przede wszystkim: osoby po 40.–50. roku życia, osoby regularnie obciążające stawy podczas aktywności fizycznej, seniorów oraz osoby poszukujące uzupełnienia kompleksowego dbania o układ ruchu. Nie powinien jednak zastępować podstaw profilaktyki: ruchu, treningu siłowego, utrzymania prawidłowej masy ciała, odpowiedniej podaży białka i leczenia zaleconego przez lekarza. W przypadku bólu, obrzęku, ograniczenia ruchomości lub innych utrzymujących się objawów najważniejsza jest diagnostyka, a nie samodzielne maskowanie problemu suplementacją.

Hydrolizat chrząstki – warto czy nie?

Obecny stan wiedzy pozwala uznać hydrolizowane preparaty pochodzące z kolagenu i chrząstki za potencjalnie użyteczny element wspierania komfortu stawów, zwłaszcza przy regularnym stosowaniu. Nie są jednak „materiałem budowlanym”, który po połknięciu trafia bezpośrednio do kolana i tworzy nową chrząstkę. Ich potencjalne działanie jest bardziej złożone i wymaga dalszych badań. Największą wartość mają jako część szerszego podejścia obejmującego odpowiednią aktywność, wzmacnianie mięśni, właściwą masę ciała i dobre odżywianie.

Najważniejsze fakty

1. Randomizowane badania wskazują, że niektóre hydrolizowane preparaty pochodzące z chrząstki mogą zmniejszać dyskomfort, sztywność i ograniczenia funkcjonalne stawów. (PubMed)
2. Metaanaliza 35 badań randomizowanych obejmujących 3165 osób wykazała niewielką do umiarkowanej redukcję bólu i poprawę funkcji przy stosowaniu pochodnych kolagenu. (PubMed)
3. Hydrolizat chrząstki, hydrolizat kolagenu i niezdenaturowany kolagen typu II to różne składniki i nie powinny być traktowane jako synonimy.
4. Badania kliniczne oceniają suplementację zazwyczaj przez kilka tygodni lub miesięcy, a nie kilka dni. (PubMed)
5. Obecne dowody nie pozwalają twierdzić, że doustny hydrolizat chrząstki odbudowuje zniszczoną chrząstkę stawową.
6. Suplementacja powinna uzupełniać, a nie zastępować aktywność fizyczną, kontrolę masy ciała, fizjoterapię i leczenie medyczne.

Często zadawane pytania (FAQ)

Instrukcja krok po kroku

Źródła i referencje

• Schauss AG et al. Effect of the novel low molecular weight hydrolyzed chicken sternal cartilage extract, BioCell Collagen, on improving osteoarthritis-related symptoms: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 2012. (PubMed)
• Efficacy and safety of collagen derivatives for osteoarthritis: A trial sequential meta-analysis. Osteoarthritis and Cartilage, 2024 – 35 RCT, 3165 uczestników. (PubMed)
• Effect of collagen supplementation on knee osteoarthritis: an updated systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. Clinical and Experimental Rheumatology, 2024. (PubMed)