Szczegółowa treść

Cordyceps sinensis w świetle badań naukowych

Cordyceps sinensis, którego aktualna nazwa naukowa brzmi Ophiocordyceps sinensis, od wieków zajmuje ważne miejsce w tradycyjnej medycynie chińskiej. Naturalnie występuje na wysokogórskich terenach Wyżyny Tybetańskiej, gdzie rozwija się w organizmach larw owadów. Współczesna nauka bada jego skład, aktywność biologiczną oraz potencjalne zastosowanie jako uzupełnienie postępowania medycznego. Interpretowanie wyników wymaga jednak ostrożności. Określenie „Cordyceps” może odnosić się do dzikiego kompleksu grzyba i larwy, fermentowanej grzybni, ekstraktu, izolowanych polisacharydów albo innego gatunku – Cordyceps militaris. Nie są to surowce identyczne pod względem składu ani działania.

Jakie składniki zawiera Ophiocordyceps sinensis?

Najczęściej badanymi składnikami są polisacharydy, nukleozydy, sterole, mannitol, aminokwasy, peptydy oraz związki fenolowe. Szczególne zainteresowanie budzą polisacharydy otrzymywane z fermentowanej grzybni. Przegląd naukowy opublikowany w 2024 roku opisywał 34 polisacharydy różniące się masą cząsteczkową, budową i składem cukrów. W doświadczeniach laboratoryjnych wykazywały one między innymi aktywność przeciwutleniającą, immunomodulującą i przeciwzapalną. Autorzy zaznaczyli jednak, że zależność między strukturą tych związków a ich działaniem nie została jeszcze dokładnie poznana. (PubMed) Cordyceps jest również kojarzony z kordycepiną. Trzeba jednak podkreślić, że znacznie bogatszym i lepiej udokumentowanym źródłem tego związku jest Cordyceps militaris. Wyników badań nad czystą kordycepiną nie można automatycznie przypisywać każdemu preparatowi z O. sinensis.

Czy Cordyceps wspiera układ odpornościowy?

W badaniach komórkowych i zwierzęcych ekstrakty z Cordycepsu wpływały na aktywność makrofagów, limfocytów oraz komórek NK. Obserwowano także zmiany w wytwarzaniu cytokin i aktywności szlaków odpowiedzialnych za rozwój reakcji zapalnej. Nie oznacza to jednak, że preparat po prostu „wzmacnia odporność”. Immunomodulacja może obejmować zarówno pobudzanie niektórych elementów odpowiedzi immunologicznej, jak i ograniczanie nadmiernego stanu zapalnego. Brakuje odpowiednio dużych badań klinicznych potwierdzających, że Cordyceps zapobiega przeziębieniom, leczy infekcje wirusowe albo reguluje odporność w chorobach autoimmunologicznych. Obecny poziom dowodów jest więc obiecujący biologicznie, ale niewystarczający klinicznie.

Najwięcej badań dotyczy nerek

Nefrologia jest najlepiej rozwiniętym obszarem badań klinicznych nad preparatami z fermentowanej grzybni O. sinensis. Przegląd parasolowy z 2024 roku uwzględnił 14 przeglądów systematycznych i 157 badań randomizowanych obejmujących ponad 13 tysięcy pacjentów z cukrzycową chorobą nerek. Dodanie preparatów Cordycepsu do standardowego leczenia inhibitorami układu renina–angiotensyna wiązało się między innymi ze zmniejszeniem białkomoczu oraz poprawą części parametrów laboratoryjnych. Prawie wszystkie badania miały jednak problemy metodologiczne, a większość przeglądów oceniono jako krytycznie niskiej jakości. Nie wykazano wpływu na śmiertelność, konieczność rozpoczęcia dializ ani występowanie zdarzeń sercowo-naczyniowych. (PubMed) Metaanaliza 35 badań obejmujących 2914 osób poddawanych dializoterapii wskazała na możliwą poprawę stężenia albuminy, hemoglobiny i niektórych parametrów zapalnych. Pewność dowodów określono jednak jako niską lub bardzo niską. (PubMed) Preparaty z Cordycepsu nie mogą zatem zastępować leczenia nefrologicznego, ale są badane jako możliwe uzupełnienie terapii.

Cordyceps a układ oddechowy

W jednym z bardziej wartościowych badań klinicznych 240 pacjentów z przewlekłym zapaleniem oskrzeli otrzymywało przez 48 tygodni preparat Bailing, zawierający fermentowaną grzybnię, albo placebo. W grupie stosującej badany preparat odnotowano mniej zaostrzeń choroby. (PubMed) Wynik jest interesujący, ale dotyczy konkretnego produktu, dawki i grupy pacjentów. Nie dowodzi, że każdy suplement zawierający Cordyceps poprawia czynność płuc. Potrzebne są dalsze niezależne badania oceniające spirometrię, duszność, jakość życia i liczbę hospitalizacji.

Czy Cordyceps zwiększa energię i wydolność?

Niektóre małe badania sugerowały poprawę tolerancji wysiłku, metabolizmu tlenowego albo subiektywnego poziomu energii, szczególnie u osób starszych lub niewytrenowanych. Wyniki badań sportowców są jednak niespójne. Nie można obecnie uznać Cordycepsu za środek o potwierdzonym działaniu zwiększającym VO₂max, siłę czy wyniki sportowe. Opowieść o rekordach chińskich biegaczek z 1993 roku ma znaczenie historyczne, ale nie jest kontrolowanym dowodem naukowym.

Nowotwory, cukrzyca i ochrona wątroby

W badaniach komórkowych ekstrakty, polisacharydy i izolowane metabolity Cordycepsu wpływały na proliferację komórek, apoptozę, stres oksydacyjny oraz szlaki zapalne. Podobne obiecujące obserwacje uzyskano w zwierzęcych modelach cukrzycy, stłuszczenia wątroby i uszkodzeń układu nerwowego. Nie potwierdzono jednak, że Cordyceps leczy nowotwory, cukrzycę, marskość wątroby lub choroby neurodegeneracyjne u ludzi. Wynik doświadczenia na komórkach nie może być bezpośrednio przekładany na skuteczność suplementu przyjmowanego doustnie.

Bezpieczeństwo i jakość produktu

W badaniach najczęściej zgłaszano łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, ból głowy, suchość w ustach lub reakcje alergiczne. Ostrożność powinny zachować osoby stosujące leki przeciwkrzepliwe, przeciwpłytkowe, immunosupresyjne lub obniżające poziom glukozy. Naturalny Cordyceps może zawierać arsen. Analizy wykazały, że przeważająca część była związana w formach organicznych, natomiast bardziej toksyczny arsen nieorganiczny stanowił mniejszy udział. Nie zwalnia to producentów z obowiązku badania surowca pod kątem metali ciężkich i innych zanieczyszczeń. (PubMed)

Podsumowując, Cordyceps jest interesującym biologicznie surowcem o obiecujących wynikach przedklinicznych. Najwięcej danych dotyczących ludzi odnosi się do konkretnych preparatów z fermentowanej grzybni stosowanych pomocniczo w chorobach nerek i układu oddechowego. Nadal brakuje jednak mocnych dowodów pozwalających przypisywać mu szerokie działanie lecznicze.

Najważniejsze fakty

1. Większość informacji o Cordyceps sinensis pochodzi z badań komórkowych i zwierzęcych, a nie z dużych badań klinicznych.
2. Najwięcej danych klinicznych dotyczy fermentowanej grzybni stosowanej pomocniczo w chorobach nerek.
3. Cordyceps sinensis i Cordyceps militaris są różnymi gatunkami i nie należy utożsamiać wyników ich badań.
4. Naturalny surowiec może zawierać arsen, dlatego znaczenie ma kontrola jakości i oznaczenie jego form chemicznych.

Często zadawane pytania (FAQ)

Instrukcja krok po kroku

Źródła i referencje

• Xue X. i wsp., Ophiocordyceps sinensis preparations combined with the renin-angiotensin system inhibitor for diabetic kidney disease treatment: an umbrella review of systematic reviews and network meta-analysis, „Frontiers in Pharmacology”, 2024. (PubMed)
• Liu M. i wsp., Effects and safety of Ophiocordyceps sinensis preparation in the adjuvant treatment for dialysis patients: a systematic review and meta-analysis, „Frontiers in Pharmacology”, 2024. (PubMed)
• Efficacy and safety of Cordyceps sinensis (Hirsutella sinensis, Cs-C-Q80) in chronic bronchitis – randomizowane, podwójnie zaślepione badanie kontrolowane placebo. (PubMed)